सरकारी–निजी साझेदारीमा पश्चिम सेती प्रसारणलाइन कम्पनी स्थापना, २५०० मेगावाट निकासी क्षमताको लक्ष्य

पश्चिम नेपालमा निर्माणाधीन तथा प्रस्तावित ठूला जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा समेट्ने उद्देश्यले सार्वजनिक–निजी साझेदारी ढाँचामा पश्चिम सेती चार सय केभी प्रसारणलाइन आयोजना अघि बढाइएको छ । आयोजनाको कार्यान्वयनका लागि ‘वेस्ट सेती ट्रान्समिसन लिमिटेड’ नामक विशेष प्रयोजन कम्पनी स्थापना भइसकेको छ ।

करिब २० अर्ब रुपैयाँ बराबर लागत अनुमान गरिएको यो आयोजना ३० प्रतिशत स्वपुँजी र ७० प्रतिशत ऋण लगानी संरचनामा निर्माण गर्ने तयारी गरिएको छ । राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीको सञ्चालक समितिबाट लगानी ढाँचा स्वीकृत भएपछि कम्पनी दर्ता प्रक्रिया पूरा भएको हो ।

ऊर्जा पूर्वाधारमा निजी क्षेत्रको बढ्दो सहभागिता

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री विराज भक्त श्रेष्ठले ऊर्जा उत्पादनमा सक्रिय निजी क्षेत्रको भूमिका अब प्रसारण पूर्वाधारसम्म विस्तार हुनु सकारात्मक संकेत भएको बताएका छन् । संस्थापक साझेदारलाई सम्बोधन गर्दै उनले प्रसारण संरचनालाई ऊर्जा क्षेत्रको मेरुदण्डका रूपमा व्याख्या गरे ।

उनका अनुसार सरकारी र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्यले ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ अभ्यासको सुरुआत गरेको छ । यस्तो मोडललाई सरकारले निरन्तर प्रोत्साहन गर्ने प्रतिबद्धता पनि उनले व्यक्त गरे । विद्युत् खरिद बिक्री सम्झौतासम्बन्धी अध्ययन तथा पुनरावलोकन प्रक्रिया जारी रहेको उल्लेख गर्दै त्यसको निष्कर्षका आधारमा आवश्यक निर्णय लिइने जानकारी दिए ।

मन्त्री श्रेष्ठले विश्वसनीय विद्युत् आपूर्ति सुनिश्चित भए राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई बल पुग्ने र सुदूरपश्चिम प्रदेशको आर्थिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने बताए । आयोजनाको कार्यान्वयन क्रममा देखिने समस्या समाधानमा सरकार सहजीकरण गर्न तयार रहने उनको भनाइ थियो ।

पाँच वर्षभित्र निर्माण सक्ने लक्ष्य

राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सागर श्रेष्ठका अनुसार आवश्यक जग्गा व्यवस्थापन, वन क्षेत्रसम्बन्धी अनुमति तथा मार्गाधिकार प्रक्रियापछि निर्माण कार्य तीव्र रूपमा अघि बढाइनेछ । प्रारम्भिक तयारीका काम सुरु भइसकेका छन् ।

बझाङको जयपृथ्वी नगरपालिका क्षेत्रस्थित चैनपुर सबस्टेसनबाट सुरु हुने प्रसारणलाइन डोटीको बनलेक हुँदै कैलालीको बर्दगोरिया गाउँपालिका अन्तर्गत दोधोधरा सबस्टेसनसम्म विस्तार हुनेछ । करिब १४५ किलोमिटर लम्बाइको यो दोहोरो परिपथयुक्त प्रसारणलाइन अन्तर्गत चैनपुरमा १६० एमभिए र बनलेकमा ३१५ एमभिए क्षमताका सबस्टेसन निर्माण गरिने योजना छ ।

आयोजनाको निर्माण अवधि पाँच वर्ष तोकिएको छ । आवश्यक जग्गा प्राप्ति तथा प्रारम्भिक सर्वेक्षणको काम सम्पन्न भइसकेको जनाइएको छ ।

सरकारी पक्षको बहुमत, सर्वसाधारणलाई पनि सेयर

कम्पनीको स्वामित्व संरचनाअनुसार सरकारी पक्षको कुल ५१ प्रतिशत हिस्सा रहनेछ । यसअन्तर्गत राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीको २६ प्रतिशत, चिलिमे जलविद्युत् कम्पनीको १२ दशमलव ५ प्रतिशत तथा चैनपुर सेती हाइड्रोपावर कम्पनीको १२ दशमलव ५ प्रतिशत सेयर रहने व्यवस्था गरिएको छ ।

निजी क्षेत्रबाट समृद्धि इनर्जी लिमिटेडको २५ दशमलव १ प्रतिशत, ङादी ग्रुप पावर लिमिटेडको ७ प्रतिशत तथा स्युरी ङादी पावर लिमिटेडको ६ दशमलव ९ प्रतिशत सेयर रहनेछ । बाँकी १० प्रतिशत हिस्सा सर्वसाधारणका लागि छुट्याइएको छ ।

तीस जलविद्युत् आयोजना जोडिने योजना

यो प्रसारणलाइनमार्फत पश्चिम नेपालका करिब ३० जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादन हुने विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा जोड्ने योजना छ । तीमध्ये ८ वटा आयोजनाले राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीसँग ग्रिड जडान सम्झौता गरिसकेका छन् ।

भारतको सरकारी कम्पनीले निर्माण गरिरहेको ८०० मेगावाट क्षमताको पश्चिम सेती आयोजना, समृद्धि इनर्जीको २१६ मेगावाट बझाङ अपर सेती आयोजना, चैनपुर सेती कम्पनीको २१० मेगावाट चैनपुर सेती आयोजना तथा चिलिमेको ८७ मेगावाट सेती नदी–३ आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् यही प्रसारणलाइनमार्फत प्रवाह गर्ने तयारी गरिएको छ ।

यसैगरी, विद्युत् उत्पादन कम्पनीले अघि बढाएको १९०२ मेगावाट क्षमताको मुगु कर्णाली जलाशययुक्त आयोजनाको विद्युत् पनि यही संरचनामा जोड्ने प्रस्ताव रहेको जनाइएको छ ।

ऊर्जा सुरक्षा र सीमापार व्यापारमा टेवा

यो प्रसारण आयोजना मार्फत करिब २५०० मेगावाटसम्म विद्युत् निकासी क्षमता विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । यसले राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीको भरपर्दोपन बढाउनुका साथै ऊर्जा सुरक्षा, दीर्घकालीन ऊर्जा रणनीति तथा सीमापार विद्युत् व्यापारलाई समेत मजबुत आधार दिने अपेक्षा गरिएको छ ।

नेपालमा सार्वजनिक–निजी साझेदारी अवधारणामा अघि बढाइएका प्रमुख प्रसारण पूर्वाधार आयोजनामध्ये एक मानिएको यो आयोजना उच्च क्षमताको प्रसारण प्रणाली विकासतर्फ महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ ।

उल्लेखनीय रूपमा, राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीले यसअघि पनि पीपीपी मोडलमा तमोर ढुंगेसाँघु प्रसारणलाइन आयोजना अघि बढाइसकेको छ । तर अहिले निर्माण प्रक्रिया अघि बढाइएको पश्चिम सेती चार सय केभी प्रसारणलाइन आकार, दूरी र क्षमता दुवै हिसाबले अझ ठूलो परियोजना मानिएको छ ।